Wanneer maatschappelijke aanvaarding het haalt van de burgerfinanciering

Een windpark wordt beter aanvaard als de omwoners de kans krijgen om betrokken te zijn. De ontwikkelaars zien nu ook de maatschappelijke en lokale participatie als een troef. De huidige uitdaging is om deze alternatieve en lokale financiering te ondersteunen.

Na de sterke groei kent de Waalse windsector de laatste jaren een duidelijke vertraging, slachtoffer van een vervreemding van de overheid en een hoop beroepen tegen nieuwe projecten. De groei in de sector ging van 58 % in 2010 tot 22 % het volgende jaar, naar 9 % in 2012, 5 % in 2013 om uiteindelijk te eindigen met een groei van slechts 4 % vorig jaar. De uitgestelde of stopgezette projecten zijn talrijk, wat de mening van een minderheid aan tegenstanders van windenergie bevestigt (4 van 5 Walen zijn volgens een onderzoek van Ipsos, voorstander van de ontwikkeling van windenergie.

Om de lokale betrokkenheid van dit gemeenschappelijk goed, wat wind is, te stimuleren, spoort de Waalse overheid privéontwikkelaars aan om hun projecten open te stellen voor lokale participatie. De Waalse en Europese ervaring leert namelijk dat een windproject beter wordt aanvaard op lokaal niveau als de plaatselijke bewoners de mogelijkheid hebben om mee te doen. Gemeenten, intercommunales en de burgers grepen geleidelijk aan deze kans. Zodanig zelfs dat vandaag de dag de burgercoöperaties echte spelers zijn geworden in de sector, zoals de wind facilitator op de kaart hieronder aantoont en op haar website Eolien.be. Ze onderhandelen partnerschappen met de privé of publieke sector en dragen bij tot de maatschappelijke acceptatie van windenergieprojecten.

Gemeentelijke en burgerinitiatieven in wind projecten – Wallonië – augustus 2014


Wallonië is één van de meest actieve Europese regio’s op het gebied van burgerparticipatie.

Op basis van lokale ervaringen heeft de Waalse coöperatieve beweging zich voorzien van instrumenten om haar expertise te versterken en haar investeringen in stand te houden. In dit nieuwe landschap vinden we coöperaties voor de productie van hernieuwbare energie en voor energiebevoorrading van de burger (2030 Energy COCITER. Terwijl Rescoop Wallonië, de federatie van coöperaties voor hernieuwbare energie, de knowhow en de lokale vaardigheden bundelt. Met als achtergrond een dynamiek dat op internationaal niveau wordt gehandhaafd door het Burgemeestersconvenant.

Voor deze coöperaties stelt zich de cruciale vraag om te zorgen voor de financiering van hun deelname aan een windmolenpark (of ander duurzaam energie project). De initiële investering is dus : € 1.000.000 per MW geïnstalleerde windenergie. Om dit probleem op te lossen, heeft de coöperatieve beweging onlangs het Citizens Energy Fund (CEF) opgericht, dat het mogelijk maakt om lokale coöperaties fondsen te verstrekken voor de belangrijkste fases van het project.

En in heel Europa ontstaan diverse alternatieve financieringsmechanismen.

Partnerships, crowdfunding en aanvullende fondsen

De Europese Federatie voor windenergie heeft, vanuit dezelfde wens om de maatschappelijke aanvaarding van windenergieprojecten te verbeteren, het Europese project WISE Power geïnitieerd en gecoördineerd, dat een belangrijk deel besteedt aan financieringsmechanismen van participatieve windenergie. Dit werk, onder leiding van Apere, in samenwerking met Rescoop België, heeft diverse innovatieve modellen van alternatieve financiering uitgewerkt die de lokale actoren in energieparticipatie en meer specifiek de coöperaties zeker zullen interesseren.

Bovenaan de lijst van de mechanismen die het beste bijdragen aan de maatschappelijke aanvaarding van windprojecten :

– Partnerschappen tussen de ontwikkelaar en, volgens de lokale context, een coöperatie, de gemeente, een intercommunale,  de DNB, enz…

– De inning van alle openbare fondsen (« crowdfunding ») : een succesvolle formule in de Verenigde Staten en dat een aanzienlijk potentieel heeft in Europa, zoals weergegeven in KissKissBankBank platform.

– Aanvullende fondsen : opgericht door openbare instellingen of coöperaties – of  bij voorkeur door het FEC voor beide, zoals reeds vermeld, die de afronding van de financiering garanderen door het verstrekken van de brugleningen of brugkredieten van geïnde fondsen door de coöperatie die niet voldoende zijn.

Geloofwaardigheid versterken bij de banken

De privéontwikkelaars ondervinden al de voordelen van burgerparticipatie die de belemmeringen voor de ontwikkeling windenergie kunnen weghalen. Tijdens recente workshops georganiseerd door de federatie EDORA, kwamen de deelnemers overeen om het financiële, intellectuele en daarom strategische gewicht te versterken van lokale burgercoöperatieven, die vaak weinig geloofwaardig overkomen bij het bankwezen en industriële spelers. Daarom moeten de traditionele banken en de actoren worden overtuigd van de lokale dynamiek.

Voor de banken in het bijzonder heeft de Waalse coöperatieve beweging onlangs de campagne « Mijn bank? 0% koolstof! uitgewerkt » Gelanceerd midden juni door het Réseau Financité (alternatieve solidaire financieringen). Doelstelling : eisen van de banken dat zij afzien van investeringen in fossiele brandstoffen en zich heroriënteren naar de productie van hernieuwbare energie. En meer specifiek naar duurzame projecten die rechtstreeks burgers en gemeenschappen betrekken.

Na de « emancipatie », ruimte voor marketing.

Inspirerende ervaringen in Europa

Het project WISE POWER heeft ook inspirerende ervaringen teweeggebracht in Europa voor de financiering van projecten in hernieuwbare energie en energie-efficiëntie.

In Frankrijk, Energie Partagée Investissement is een innovatief financieringsinstrument dat projectontwikkelaars of coöperaties toelaat om de nodige fondsen te verzamelen voor de opstart van een project en de controle ervan te behouden. Deze structuur maakt de financiering mogelijk tussen coöperaties door het toestaan van tijdelijke leningen, door een cash pooling systeem tussen de coöperaties.

In Portugal hebben verschillende burgercoöperaties een joint venture (Boa Energia) opgericht om een beroep te kunnen doen op een netwerk van coöperaties in Europa en te investeren in 4 hernieuwbare energieprojecten. Om ervoor te zorgen dat Portugese burgers mede-eigenaars zijn van deze projecten, heeft Boa Energia een lokale coöperatie, Copernicus opgericht.

De joint venture financierde projecten en gaf aanvankelijk 4% van de eigendom aan Copernicus, met de optie om op termijn 100% van de aandelen terug te kunnen kopen, van zodra het aantal lokale coöperatieven en dus haar kapitaal voldoende zouden zijn om van dit project een volledig lokale verwezenlijking te maken.

Al deze ervaringen en instrumenten inspireren voortaan de coöperaties in Wallonië.